Gebruikt een incassobureau AI op jou? Zo vraag je het na

Je krijgt een brief van een incassobureau over een openstaande rekening. Wat je niet ziet: of een systeem al naar jou heeft gekeken voordat er iemand tekende. Dat gebeurt bij een deel van de bureaus, blijkt uit onderzoek dat de Autoriteit Persoonsgegevens (AP, de privacytoezichthouder) op 29 oktober 2026 publiceerde. Mediakoppen vatten het scherper samen dan het rapport zelf. Hieronder wat er echt in staat en wat je ermee kunt.

Wat deed de AP precies?

De AP schreef op 9 oktober 2025 29 incassobureaus aan, gekozen uit het register van de Wet kwaliteit incassodienstverlening (Wki). Dat is 13 procent van alle geregistreerde bureaus. Zeventien kwamen erin omdat ze op hun website zeiden AI te gebruiken, twaalf omdat ze daar niets over zeiden. Uiteindelijk leverden 22 bureaus bruikbare antwoorden aan.

Daarvan gebruiken 10 minstens één algoritme?AlgoritmeEen vaste reeks stappen die een computer volgt om iets te bepalen of te kiezen, van welke video YouTube je aanraadt tot welke mail als spam wordt weggefilterd.Hele uitleg: AlgoritmeSluiten (een vast stappenplan van de computer). Allemaal zijn dat als-dan-regels. Drie van de tien gebruiken ook een AI-systeem. De overige 12 doen dat niet. De helft daarvan overweegt het wel of voelt zich ertoe genoodzaakt. Het rapport waarschuwt zelf dat de uitkomsten geen representatief beeld geven. Het gaat om bureaus die zich in het register hebben laten opnemen, dus de AP noemt dit het gunstigste scenario. Bureaus buiten het register zijn niet onderzocht.

Het gaat om een grote groep mensen. Volgens het rapport heeft 1 op de 11 Nederlandse huishoudens problematische schulden. Er zijn naar schatting ruim 2.500 incassobureaus.

Wat doen de systemen met jouw dossier?

De bureaus noemden zes soorten toepassingen. De vier die jou het meest raken:

• Inningskans. Een systeem rekent uit hoe waarschijnlijk het is dat het bureau de schuld binnenhaalt. Input is onder meer kredietscore, woonplaats, betaalgeschiedenis, hoe lang de schuld al bestaat en bedrijfsactiviteit. Medewerkers bepalen daarmee wie ze eerst benaderen. Het gaat dus om de kans dat het bureau zijn geld krijgt en niet om de vraag of jij kunt betalen, al kan het in de praktijk op hetzelfde neerkomen.
• Dossierverrijking. Het systeem zoekt in registers en op internet naar contactgegevens, bankgegevens, bedrijfsgegevens of activiteit op sociale media. Die gegevens komen in je dossier en kunnen later dienen voor de aanpak of de inningskans. Hoeveel bureaus sociale media doorzoeken, staat niet in het rapport.
• Kwetsbaarheidsdetectie. Een algoritme zoekt in gedragspatronen of registers of iemand kwetsbaar is, zodat het bureau de aanpak kan aanpassen.
• Betaalafspraken. Chatbots, spraakcomputers en taalmodellen beantwoorden vragen. Bij sommige bureaus beslist het systeem zelf over een nieuwe termijn of uitstel.

Het aanvullen van dossiers en het opsporen van kwetsbaarheid noemt de AP uitdrukkelijk: daar bestaan fundamentele vragen over de rechtmatigheid.

Mag een computer dit beslissen?

Volgens de privacywet AVG?AVG (privacywet)De Algemene verordening gegevensbescherming: de Europese privacywet die sinds 2018 geldt en bepaalt wat organisaties met jouw persoonsgegevens mogen doen.Hele uitleg: AVG (privacywet)Sluiten mag een bedrijf je niet alleen laten beoordelen door een computer als dat je flink raakt, tenzij een uitzondering geldt (nodig voor een contract, uitdrukkelijke toestemming of een wet). Dat heet geautomatiseerde besluitvorming?Geautomatiseerde besluitvormingEen besluit over jou dat volledig door software wordt genomen, zonder dat een mens er inhoudelijk naar kijkt: een afgewezen sollicitatie, een geweigerde lening, een geblokkeerd account.Hele uitleg: Geautomatiseerde besluitvormingSluiten. Hoe dat werkt bij leningen en kredietscores, lees je in ons stuk over je rechten bij AI-kredietscores.

De AP kon op basis van de antwoorden vaak niet vaststellen of er geautomatiseerde besluiten vallen. Wel acht ze het aannemelijk dat verboden besluiten in de praktijk voorkomen zonder dat bureaus het doorhebben. Daar zijn twee aanwijzingen voor. Ten eerste noemden de meeste bureaus processen die volledig automatisch lopen, zoals het eerste contact met een schuldenaar, maar bleek niet dat ze hadden getoetst of dat onder het verbod valt. Ten tweede gaf één bureau aan alleen automatisch betaalregelingen goed te keuren, terwijl een mens afwijzingen behandelt. De AP schrijft dat een positieve uitkomst niets uitmaakt: ook die valt onder het verbod.

Ook een score als tussenstap kan een besluit zijn. De AP verwijst naar de Schufa-uitspraak van het Europese Hof van december 2023. Een medewerker die blind op het systeem vaart, geldt dus niet vanzelf als menselijke controle. De AP eist tussenkomst die ertoe doet: genoeg tijd, goede instructies en een systeem dat de medewerker niet stuurt. AP-bestuurslid Katja Mur zegt dat je anders “volledig in het duister” tast.

Wat doe je als je een brief krijgt?

Je ziet van buiten niet wat een bureau gebruikt. In de helft van de gevallen kwam wat bureaus de AP vertelden niet overeen met hun eigen privacyverklaring. Dit kun je zelf doen:

1. Vraag inzage bij het bureau. Stuur een brief of e-mail aan het contactadres uit de privacyverklaring. Je hoeft geen reden te geven en het kost niets. Het bureau controleert je identiteit en moet binnen een maand antwoorden, met een verlenging tot drie maanden als het verzoek ingewikkeld is. De AP heeft een voorbeeldbrief op haar pagina over het recht op inzage. Schrijf liever een brief of mail dan bellen, want je hebt bewijs nodig als het misgaat.
2. Vraag de details. Welke gegevens zijn er, waar komen ze vandaan, is er een score of profiel gemaakt en is er een geautomatiseerd besluit genomen? Heeft een bedrijf zo’n besluit genomen, dan moet het volgens de AP uitleggen op welke gegevens het is gebaseerd en welke logica erachter zit. Profilering betekent dat een systeem op basis van je gegevens een voorspelling doet, bijvoorbeeld over je betaalgedrag.
3. Vraag een mens. Heeft een computer over iets belangrijks beslist, bijvoorbeeld een geweigerde betalingsregeling, dan mag je vragen om beoordeling door een medewerker. Je mag je eigen verhaal toelichten en het besluit aanvechten.
4. Laat fouten corrigeren. Staat er iets verkeerds in je dossier, vraag dan om correctie. Reageert het bureau niet of weigert het zonder reden, dien dan een klacht in bij de AP. Bureaus die algoritmes gebruiken zeggen bovendien allemaal dat je via hun klachtenprocedure bezwaar kunt maken tegen de uitkomst van een systeem.

Een inzageverzoek is geen betalingsuitstel. Reageer dus ook gewoon op de vordering zelf en reken er niet op dat termijnen stilvallen.

Gebruik je zelf een chatbot om zo’n brief op te stellen? Dat gebeurt volgens het rapport steeds vaker. Bureaus zien het ook. Plak niet je hele dossier erin. Lees eerst wat de privacywaakhond zegt over persoonsgegevens in ChatGPT en hoe je een rekening veilig laat narekenen door een chatbot.

Wat verandert er nog?

Naast de AVG komt de AI-verordening. Systemen die de kredietwaardigheid van mensen beoordelen vallen onder hoog-risico-AI?Hoog-risico-AIDe zwaarste categorie in de AI-verordening waar een systeem nog wél is toegestaan, maar met voorwaarden.Hele uitleg: Hoog-risico-AISluiten. Dat geldt volgens de AP ook voor systemen die inschatten of iemand betaalverplichtingen nakomt. Een bureau dat zo’n systeem zelf ontwikkelt, moet vanaf 2 december 2027 aan de zware eisen voldoen, waaronder menselijk toezicht?Menselijk toezichtDe eis dat een mens een AI-systeem kan volgen, corrigeren of stopzetten en dat die persoon daar ook echt de tijd, de informatie en de bevoegdheid voor heeft.Hele uitleg: Menselijk toezichtSluiten. Sinds augustus 2026 geldt bovendien dat een chatbot moet zeggen dat je met AI praat.

De AP vraagt de sector in totaal om vijf dingen: weten welke gegevens je gebruikt, beter uitleggen wat je doet, zorgen voor echte menselijke tussenkomst, duidelijke afspraken met softwareleveranciers en maatregelen die bij de risico’s passen. Op 2 december 2026 praat de AP hierover met de branche.