Bibliothecarissen maakten een gids om AI overal uit te zetten

Je opent WhatsApp en er staat een blauwe cirkel in je gesprekkenlijst die er vorige week nog niet was. Je zoekt iets op en krijgt eerst een AI-samenvatting voordat je de eerste echte link ziet. Niemand vroeg jou hier iets over. De Amerikaanse bibliothecaris Jessamyn West besloot daar wat aan te doen en bundelde op NoToAI.org hoe je die functies terugdraait, per apparaat en per app.

De gids heet How to disable or avoid intrusive AI en staat op librarian.net, haar blog. Bijzonder is de manier waarop hij tot stand kwam: crowdsourced. West vroeg mensen om instructies aan te dragen voor de apparaten en programma’s die ze zelf gebruiken, en maakte daar één doorzoekbaar overzicht van. Geen verhandeling over of AI goed of slecht is. Gewoon: hier staat de knop.

Update 22 oktober 2026 WhatsApp heeft Geavanceerde privacy voor chats vervangen door Beperkte chat. De WhatsApp-passage, de FAQ en de kernpunten gebruiken nu die naam, vermelden dat in groepen alleen beheerders de optie aanzetten en leggen uit hoe je eerdere chats met Meta AI wist (Bron: WhatsApp).

Update 25 september 2026 Met iOS 27, dat half september 2026 uitkwam, verdwijnt de hoofdschakelaar voor Apple Intelligence: je kunt dan alleen Siri in zijn geheel uitzetten of losse functies uitschakelen (CNET). Daarnaast is gecorrigeerd dat Apple Intelligence al vanaf de iPhone 15 Pro werkt, en dat Fast Company over workshops in bibliotheken schreef en niet over deze gids. Gecorrigeerd: de Europese ingreep bij WhatsApp viel niet onder de Digital Markets Act maar onder artikel 102 VWEU (Europese Commissie); de linktekst is aangepast.

Waarom uitgerekend een bibliothecaris

Dit is minder toevallig dan het lijkt. Bibliotheken zijn al twee decennia de plek waar mensen binnenlopen met “mijn computer doet iets raars”. Ze helpen met DigiD, met een printer, met een e-mailaccount dat is gekaapt. Sinds AI-functies ongevraagd in bestaande software opduiken, komt precies dat soort vragen weer binnen — alleen nu over een assistent die uit zichzelf verscheen.

Verschillende Amerikaanse bibliotheken geven er inmiddels workshops over, onder namen als Avoiding AI. Bezoekers krijgen daar stap voor stap te zien hoe ze standaard ingeschakelde functies uitzetten. Fast Company beschreef eind juli hoe die workshops ontstonden, onder meer bij de openbare bibliotheek van Bangor in Maine, waar bibliothecaris Hannah Cyrus steeds vaker de vraag kreeg hoe je ‘dit spul’ uitzet.

Beginner-tip Je hoeft niet te kiezen tussen “alles uit” en “alles maar accepteren”. De meeste mensen die deze gids gebruiken zetten twee of drie dingen uit die hen storen, en laten de rest staan. Dat is een prima uitkomst.

Wat er wél lukt

De gids behandelt onder meer Apple Intelligence, Google Gemini en Adobe Acrobat Reader. Dat zijn drie heel verschillende gevallen, en dat verschil is meteen de belangrijkste les.

Apple Intelligence had lange tijd een echte aan-uitknop. Op een iPhone 15 Pro of nieuwer, en op recentere Macs en iPads, vind je die tot en met iOS 26 in Instellingen (op de Mac: Systeeminstellingen) onder Apple Intelligence & Siri. Met iOS 27 verdwijnt die ene schakelaar: dan zet je alleen Siri in zijn geheel uit, of je schakelt functies los uit (CNET). In de EU krijg je de nieuwe Siri AI met iOS 27 overigens helemaal niet op je iPhone; daardoor verkoopt Apple ook HomeView niet in Nederland.

Google Gemini ligt ingewikkelder en hangt af van je telefoonmerk. Bij sommige fabrikanten kun je de app verwijderen, bij andere niet. In de Berichten-app zit wel een schakelaar waarmee je hem daar buitenspel zet.

Adobe Acrobat Reader kreeg er AI-functies bij die je in de instellingen kunt uitzetten: het klassieke geval van software die je al jaren gebruikt en die er ineens iets bij deed.

Waar je in Nederland vastloopt

Voor de Nederlandse lezer zijn twee gevallen relevanter dan wat er ook in de gids staat, en bij allebei is het antwoord ongemakkelijk.

Meta AI in WhatsApp kun je niet volledig verwijderen. Er is geen schakelaar die de functie uit je app haalt. Wat wel kan: per gesprek Beperkte chat aanzetten, de opvolger van wat eerder Geavanceerde privacy voor chats heette. Open het gesprek, tik bovenaan op de naam en zet de optie aan. Dan kan niemand in dát gesprek Meta AI-functies gebruiken, en ook exporteren, media automatisch opslaan en meelezen via gekoppelde apparaten gaan dan niet meer (Bron: WhatsApp). In een groep kunnen alleen beheerders het aanzetten; in een gesprek met één persoon kan ieder van jullie het doen. Je moet het dus per chat regelen, wat bij honderd gesprekken geen serieuze oplossing is. Zie je de optie nog niet, werk WhatsApp dan bij: Beperkte chat zit alleen in de nieuwste versie, en een chat waarin je de oude instelling al aanzette, gaat er niet vanzelf in over (Bron: WhatsApp).

Heb je zelf al met Meta AI gechat? Typ dan /reset-ai in die chat om de kopie die Meta AI van dat gesprek bewaart te wissen, of /reset-all-ais voor al je chats met Meta AI tegelijk (Bron: WhatsApp). Volgens WhatsApp ziet Meta AI alleen de berichten die mensen er zelf naartoe sturen, of Beperkte chat nu aan of uit staat (Bron: WhatsApp); Radar zocht vorig jaar uit wat dat in de praktijk betekent. Of dat je genoeg geruststelt, is aan jou. Hoe de Europese regels rond Meta’s chatbots liggen, beschreven we eerder in ons stuk over WhatsApp en concurrerende AI-chatbots.

De AI-samenvattingen boven je Google-resultaten kun je niet officieel uitzetten. Google biedt daar simpelweg geen instelling voor. Er bestaan browserextensies die de blokken zeggen te verbergen — Hide Google AI Overviews en Bye bye Google AI zijn de bekendste — maar hun werking is voor zover bekend nooit onafhankelijk getest, en een extensie die je zoekresultaten aanpast kan per definitie zien wat je zoekt. Eerlijk gezegd is uitwijken naar een andere zoekmachine hier de schonere route. Dat die samenvattingen er soms flink naast zitten, is trouwens geen theoretisch probleem: daar liep Google al een aansprakelijkheidszaak om op.

De knop die je waarschijnlijk mist

Er is één instelling die in geen enkele hardware-gids staat en die voor de meeste mensen meer uitmaakt dan alle bovenstaande bij elkaar: of jouw berichten, foto’s en documenten gebruikt mogen worden om AI-modellen te tráinen. Dat is iets anders dan of er een assistent in je app staat.

Per dienst verschilt het of dat kan, en waar de afmeldknop zit. De Consumentenbond houdt een overzicht bij van diensten waar je je kunt afmelden voor AI-training. Twintig minuten daaraan besteden levert meer op dan het uitzetten van een assistent die je toch nooit aanklikt.

Wie het rijtje afgaat, merkt bovendien iets anders: bij bijna elke dienst moet jíj de afmelding aanzetten. Standaard staat het aan. Dat is precies waarom een bibliothecaris hier een gids over moest schrijven.

En let op de valkuil erachter: een uit-knop haalt niet altijd weg wat je denkt. Bij de advertenties die sinds 24 augustus 2026 in ChatGPT verschijnen verandert “personalisatie uit” alleen wélke reclame je ziet, niet óf je ze ziet.