ROA: AI verandert werk van hbo'ers, maar 'meer werk' gaat te ver

Een nieuw ROA-onderzoek onder 24.000 hbo-afgestudeerden laat zien wat AI met hun werk doet — en het antwoord is minder eenduidig dan de eerste berichten op 22 september deden vermoeden. Vereniging Hogescholen kopte optimistisch met “meer werk voor hbo’ers.” De onderzoekers van ROA zelf, onder wie Barbara Belfi, zijn voorzichtiger: hun cijfers laten zien dát werk verandert, niet dat er per saldo werk bíjkomt (Bron: ScienceGuide).

Update 25 september 2026 We hebben verduidelijkt dat de percentages over veranderde, nieuwe en verdwenen taken gelden voor afgestudeerden die AI gebruiken, zoals het ROA-rapport vermeldt. De passage over oplopende werkloosheid is nu als lezing van ScienceGuide aangeduid: het rapport zelf ziet de werkloosheid tussen beide meetmomenten juist dalen.

Wat er precies is gemeten

Voor deze AI-special van de jaarlijkse HBO-Monitor ondervroeg ROA (Research Centre for Education and the Labour Market, Maastricht University) twee groepen: ruim 14.000 hbo-afgestudeerden die een jaar eerder waren afgestudeerd, en 10.000 afgestudeerden die al vier tot acht jaar aan het werk waren. Beide groepen kregen vragen over hoe vaak ze AI gebruiken en wat dat met hun dagelijkse taken doet. Het rapport verscheen op 22 september 2026 (Bron: Vereniging Hogescholen).

De uitkomst op hoofdlijnen: 56% van de afgestudeerden gebruikt AI om teksten op te stellen, 48% om ideeën te genereren. Van de afgestudeerden die AI gebruiken, zegt 28% dat het eigen takenpakket door AI is veranderd. 15% kreeg er taken bij — vaak het factchecken van AI-output, of het volgen van AI-trainingen. 6,7% zag taken verdwijnen, met name tijd die eerder ging naar vertalen, notuleren, administratie en simpel schrijfwerk (Bron: Hogeschool Rotterdam).

Beginner-tip Wil je zelf ervaren wat AI-agents praktisch kunnen — los van dit onderzoek naar de arbeidsmarkt? AI Report liet in september 2026 in een masterclass zien hoe een AI-agent zijn eigen kwaliteitscontrole organiseert. Aardig om te zien hoe dat zich verhoudt tot wat hbo’ers in de praktijk daadwerkelijk met AI doen.

Waarom “meer werk” een grotere sprong is dan het onderzoek dekt

Hier wringt het. Vereniging Hogescholen-voorzitter Maurice Limmen concludeerde uit dezelfde data dat hbo’ers “per saldo meer taken en verantwoordelijkheden” krijgen door AI. ROA’s eigen onderzoekers zijn explicieter over wat hun cijfers wél en niet zeggen: ze ondervroegen alleen werkénde afgestudeerden, dus de resultaten zeggen niets over hoeveel hbo’ers in totaal wel of geen baan vinden. Volgens ScienceGuide loopt de werkloosheid onder hbo’ers bovendien licht op, al daalt die binnen de onderzochte groepen tussen beide meetmomenten juist. Of AI daar iets mee te maken heeft, laten de onderzoekers uitdrukkelijk in het midden (Bron: ScienceGuide).

Gevorderden Dit is een klassiek verschil tussen een taken-verandering en een werkgelegenheids-uitspraak. Dat 15% van de werkende afgestudeerden taken erbij kreeg, zegt niets over de afgestudeerden die geen baan vonden of die juist zijn afgevloeid — een groep die per definitie buiten deze steekproef valt.

Het verschil is niet triviaal. Een branchevereniging die “meer werk” meldt, stuurt een geruststellend signaal naar opleidingen en studenten. Een onderzoeksinstituut dat zegt “we weten het nog niet zeker” doet iets anders: het houdt de vraag open die er het meest toe doet.

Waar de cijfers wél duidelijk over zijn

Los van de interpretatiestrijd is een paar dingen onomstreden. Het mediane bruto-uurloon van hbo’ers stijgt in de eerste acht jaar na afstuderen van €16,40 naar €26,80, en meer afgestudeerden krijgen een vaste aanstelling en doorgroei naar leidinggevende functies. Economische en technische opleidingsrichtingen gebruiken AI het vaakst; de zorgsector blijft wat achter, al gebruikt ook daar bijna de helft van de afgestudeerden AI wekelijks. Kunst- en designopgeleide hbo’ers vormen de duidelijke uitzondering: zij combineren lager AI-gebruik met hogere werkloosheid en lagere salarissen dan leeftijdsgenoten in zorg, onderwijs en techniek (Bron: Hogeschool Van Arnhem en Nijmegen).

Eén cijfer verdient een aparte vermelding: een derde van de jonge werkenden in dit onderzoek maakt zich zorgen dat de vaardigheden die ze op school leerden, aan waarde verliezen door AI.

Wat je hier als werkgever mee kunt

Voor een MKB-bedrijf dat hbo-talent aanneemt, is de praktische les niet “AI kost banen” of “AI levert banen op” — beide claims gaan verder dan dit onderzoek toestaat. De praktische les is dat het takenpakket van een net afgestudeerde hbo’er er over een paar jaar anders uitziet dan vandaag, en dat een derde van je toekomstige aanwas zich daar nu al zorgen over maakt. Dat is een reëel signaal voor je scholings- en retentiebeleid, ongeacht hoe de landelijke werkgelegenheidscijfers zich verder ontwikkelen.

Wil je dit binnen je eigen organisatie of met docenten bespreekbaar maken, dan is de Praktijkdag Digitale Geletterdheid op 30 september 2026 een praktische aanknoping — wij stelden de vier organisatoren erachter voor — een dag specifiek gericht op onderwijsprofessionals die digitale en AI-geletterdheid willen verankeren, met workshops en sprekers uit het veld.