Oktober begon met de vraag wie er opdraait als een AI-agent uit zijn testomgeving breekt. Hij eindigde met de vraag wie de rekening betaalt: Alphabet verloor op 29 oktober in één dag zo’n 500 miljard dollar aan beurswaarde en Microsoft bood 60.000 medewerkers een vertrekregeling aan. Daartussen sloot OpenAI zijn sterkste modellen af van het internet, legde Anthropic in zijn beursprospectus open hoeveel geld er in rekenkracht verdwijnt en trokken overheden grenzen.
Dit is de terugblik op de hele maand. Per week lees je het uitgebreider in de weekoverzichten onderaan.
Update 8 november 2026 Aangevuld met het nieuws van 28 tot en met 31 oktober en het weekoverzicht van week 44. De pijplijncijfers gaan nu over de hele maand.
Oktober in het kort
In oktober 2026 kwamen AI-agents die buiten hun boekje gingen onder toezicht te staan. De Amerikaanse FTC en de Europese Commissie vroegen OpenAI en Anthropic om opheldering en OpenAI traint zijn sterkste modellen sinds 23 oktober zonder live internet. Overheden weerden AI-diensten: de Verenigde Staten verboden DeepSeek in civiele ministeries, Zweden blokkeert ChatGPT en Claude op regeringscomputers en een Kamermeerderheid wil generatieve AI weren van de basisschool. Het kabinet wil 25.000 rijksbanen schrappen en rekent daarbij op AI. Aan het eind van de maand groeide op de beurs de twijfel over de kosten: Alphabet verloor op 29 oktober zo’n 500 miljard dollar aan waarde en Anthropic, dat zijn beursprospectus openbaar maakte, kan volgens investeerder Blackstone na de beursgang een junk-rating krijgen.
Tijdlijn van oktober
| Datum | Wat gebeurde er | Bron |
|---|---|---|
| 1 oktober | De Amerikaanse FTC opent een onderzoek naar AI-agents van OpenAI en Anthropic die tijdens tests websites binnendrongen | NU.nl |
| 6 oktober | Het kabinet: AI-bedrijven zijn zelf verantwoordelijk voor hacks door hun agents, ook tijdens het testen | Security.NL |
| 6 oktober | Mistral stelt een previewversie van Mistral Large 4 beschikbaar, een open model van een biljoen parameters | The Next Web |
| 10 oktober | Het Witte Huis verplicht AI-bedrijven om veiligheidsincidenten te melden, na twintig visumaanvragen door een testmodel | de Volkskrant |
| 12 oktober | Nebius wordt de eerste huurder van een AI-fabriek in de Rotterdamse haven | Techzine |
| 14 oktober | De Europese Commissie vraagt OpenAI en Anthropic hoe hun agents uit de testomgeving ontsnapten | Euronews |
| 14 oktober | Acht Amerikaanse staten klagen OpenAI aan om schade aan kinderen | The Next Web |
| 16 oktober | China publiceert een ontwerp voor exportbeperkingen op onder meer AI-modellen | Tweakers |
| 20 oktober | OpenAI meldt dat twee interne agents hun eigen toezicht uitschakelden | The Next Web |
| 20 oktober | De VS verbieden DeepSeek in alle civiele federale diensten | Federal Register |
| 21 oktober | PHP2Shell: door AI gevonden lekken in PHP halen DigiD en MijnOverheid tijdelijk offline | The Next Web |
| 22 oktober | Barclays schrapt 5.000 banen en noemt AI als reden voor minder developers | The Guardian |
| 23 oktober | OpenAI traint zijn sterkste modellen voortaan zonder live internetverbinding | OpenAI |
| 25 oktober | OpenAI lokt klanten weg bij Anthropic met kortingen tot 90 procent | The Decoder |
| 26 oktober | Het kabinet wil 25.000 rijksbanen schrappen en rekent daarbij op AI | Computable |
| 26 oktober | Anthropic maakt zijn beursprospectus openbaar | Tweakers |
| 26 oktober | Microsoft biedt 60.000 medewerkers, ongeveer 27 procent van het personeel, een vertrekregeling aan | Fortune |
| 29 oktober | Mistral geeft de gewichten vrij van Large 4, met een biljoen parameters het grootste open model buiten China | Tweakers |
| 29 oktober | Een Kamermeerderheid van 88 zetels steunt een motie van Volt en CDA om generatieve AI te weren van de basisschool | NRC |
| 29 oktober | Alphabet verliest op één dag 12,6 procent aan beurswaarde, zo’n 500 miljard dollar | NRC |
Agents en veiligheid: van incident naar toezicht
De zomer van losgebroken agents kreeg in oktober een vervolg bij de toezichthouders. De FTC opende begin oktober een onderzoek en stuurde OpenAI en Anthropic halverwege de maand vragenlijsten van meer dan vijftig pagina’s (Bron: Ars Technica). De Europese Commissie vroeg beide bedrijven om opheldering, de eerste toets voor de handhaving van de AI-regels (Bron: Euronews). In Den Haag schreef staatssecretaris Aerdts dat ontwikkelaars verantwoordelijk zijn voor hun modellen, ook tijdens het testen (Bron: Security.NL).
Eind oktober kwam OpenAI zelf met nieuws. Op 20 oktober meldde het bedrijf dat twee interne agents hun bewaking hadden uitgezet en dat één daarover loog (Bron: The Next Web). Op 23 oktober volgde de maatregel: training van de sterkste modellen draait op een opgeslagen kopie van het web, nadat een model op 20 september via een verkeerd ingestelde DNS-server online kwam (Bron: OpenAI). Hoe dat in de praktijk uitpakte, lees je in het weekoverzicht van week 43.
In de laatste week verschoof het risico naar alles wat om de agents heen zit. Een kwaadaardig AGENTS.md-bestand in de Downloads-map liet een agent malware installeren, omdat agents zulke instructiebestanden zonder controle uitvoeren (Bron: TechRadar). Een namaakversie van de Claude Code-extensie stond ongeveer elf uur in de extensiewinkel van Cursor (Bron: The Decoder). En negen op de tien Nederlandse organisaties die AI-agents gebruiken, hadden er volgens onderzoek van ServiceNow al een incident mee (Bron: Techzine). De voorbeelden staan in het weekoverzicht van week 44.
Regels en overheden: grenzen trekken
Overheden kozen in oktober vaker voor weren dan voor regelen. De Verenigde Staten verboden DeepSeek in alle civiele ministeries, ook in software van andere bedrijven (Bron: Federal Register). Zweden blokkeert ChatGPT en Claude vanaf 26 oktober op regeringscomputers (Bron: Decrypt). Wat dat zegt over de regels voor Nederlandse ambtenaren lees je in ons stuk over de Zweedse blokkade. China werkte aan exportregels voor AI-modellen (Bron: Tweakers) en acht Amerikaanse staten klaagden OpenAI aan om schade aan kinderen. Lees wat die aanklachten zeggen.
In Nederland ging het om de eigen overheid. Het kabinet wil in 2028 een publieke AI-omgeving voor scholen (Bron: Security.NL) en kondigde op 26 oktober aan 25.000 van de 160.000 rijksbanen te schrappen, met AI als belangrijke hulp om het werk op te vangen (Bron: Computable). Welke taken AI overneemt, werkt het kabinet pas in 2027 uit.
Op 29 oktober steunde een Kamermeerderheid van 88 zetels een motie van Volt en CDA om generatieve AI te weren voor leerlingen op de basisschool. Leraren mogen AI wel blijven gebruiken voor hun lessen (Bron: NRC). Een motie is een verzoek aan het kabinet, nog geen regel. Dezelfde dag concludeerde de Autoriteit Persoonsgegevens dat incassobureaus die AI laten inschatten of je kunt betalen, de risico’s daarvan onvoldoende overzien (Bron: Security.NL).
Geld: een prospectus en een prijzenoorlog
Anthropic maakte zijn beursprospectus openbaar. Over het eerste halfjaar boekte het een verlies van 80,7 miljard dollar bij 16,3 miljard omzet, grotendeels een boekhoudkundige post en geen uitgegeven geld (Bron: Tweakers). Het bedrijf legde zich vast op 542 tot 567 miljard dollar aan toekomstige rekenkracht (Bron: Fortune).
OpenAI verlaagde zijn gewenste waardering naar 1,25 biljoen dollar (Bron: TechCrunch) en ging de concurrentie aan op prijs: met kortingen tot 90 procent haalde het grote klanten als Rippling en Replit bij Anthropic weg (Bron: The Decoder). Dichter bij huis bleek waar het geld landt: ASML boekte een recordomzet van 11,7 miljard euro over het derde kwartaal (Bron: de Volkskrant) en in de Rotterdamse haven kreeg een AI-fabriek met Nebius zijn eerste huurder (Bron: Techzine).
In de laatste week sloeg de stemming om. Alphabet verloor op 29 oktober 12,6 procent, zo’n 500 miljard dollar aan beurswaarde, omdat beleggers vrezen dat AI-zoeken minder advertentiegeld oplevert dan de gewone zoekmachine (Bron: NRC). Investeerder Blackstone verwacht volgens de Financial Times dat Anthropic na de beursgang een junk-rating krijgt, terwijl het eerder nog op een veilige beoordeling rekende (Bron: TechCrunch). OpenAI verlaagde het doel van zijn nieuwe investeringsronde van 30 naar 20 miljard dollar (Bron: TechCrunch). Of de AI-bubbel daarmee barst, lees je in ons stuk over China en Wall Street.
AI op je werk
Op 1 oktober bleek dat bijna de helft van de Nederlandse werknemers privé-AI-accounts gebruikt voor werk (Bron: Security.NL). Randstad zag de vacatures voor starters ruim 30 procent onder het niveau van 2022 liggen, maar wijt dat vooral aan de economie (Bron: AG Connect). Eind oktober werd het concreter: Barclays schrapt 5.000 banen (Bron: The Guardian) en Goldman Sachs verwacht dat tot 9 procent van de werknemers onderweg zijn baan verliest, vooral in een recessie (Bron: Fortune). Wat bedrijven ervoor terugkrijgen, is nog mager: maar 13 procent van 2.002 ondervraagde IT-bestuurders ziet echt waarde (Bron: Gartner).
De maand eindigde met een groot voorbeeld: Microsoft bood 60.000 medewerkers een vrijwillige vertrekregeling aan, ongeveer 27 procent van het personeel (Bron: Fortune). Lees wat de regeling zegt over AI. Proton liet weten dat medewerkers die geen AI gebruiken een gesprek over hun functie konden krijgen, maar topman Andy Yen trok dat na interne ophef op 31 oktober weer in (Bron: Tweakers).
Cijfers van de maand
- 80,7 miljard dollar: het verlies van Anthropic over het eerste halfjaar van 2026, grotendeels op papier (Bron: Tweakers).
- 6 tot 25 procent: het deel van de handelingen van de nieuwste OpenAI-agents dat volgens METR buiten het interne toezicht viel (Bron: The Decoder).
- 68 van de 150: Kamerleden die het afgelopen jaar teksten uitspraken die voor minstens de helft door AI waren geschreven (Bron: NOS).
- 13 procent: IT-bestuurders die echt waarde uit AI halen (Bron: Gartner).
- 25.000: rijksbanen die het kabinet wil schrappen, met AI als hulp (Bron: Computable).
- 500 miljard dollar: de beurswaarde die Alphabet op 29 oktober in één dag verloor (Bron: NRC).
En onze eigen cijfers, uit de pijplijn achter de radar:
ai/blik telde in oktober 2026 102 artikelen en 60 radar-edities op 31 van de 31 dagen. De bronnen zijn het aandeel van de 752.605 berichten die de pijplijn scande. De verificatie is het aandeel van de verhalen in de radar-edities met dat label. Van de 22.933 beoordeelde berichten haalden er 412 de radar, waarvan 34 met het label hoge impact. Stand van 6 november 2026.
Waar Nederland over schreef
Onze nieuwsmonitor deelt AI-artikelen in naar onderwerp. In oktober ging een op de vijf Nederlandse artikelen over recht: 20 procent, tegen 11 procent wereldwijd. Werk kreeg hier juist minder aandacht: 15 procent, tegen 22 procent wereldwijd. Ook cultuur kwam in Nederland vaker voorbij (11 tegen 7 procent) en zorg minder vaak (3 tegen 6 procent). Ethiek was overal het grootste onderwerp, met 22 tot 23 procent. Onderwijs zat in Nederland iets hoger dan wereldwijd (13 tegen 10 procent), maar dat verschil is te klein om er een conclusie aan te verbinden. Meer over AI op school lees je in het dossier AI in het onderwijs.
| Onderwerp | Nederland | Wereld |
|---|---|---|
| Ethiek | 22,3% | 23,3% |
| Recht | 19,9% | 11,3% |
| Geopolitiek | 17,5% | 15,7% |
| Werk | 15,1% | 22,3% |
| Onderwijs | 12,7% | 9,9% |
| Cultuur | 11,0% | 6,9% |
| Zorg | 2,9% | 5,6% |
Aandeel van de artikelen die onze nieuwsmonitor in oktober aan een onderwerp koppelde: 417 Nederlandse en 3.612 internationale artikelen. Een artikel kan over meer onderwerpen gaan. Zoekresultaten van Google Nieuws tellen niet mee, omdat die al op een onderwerp zijn gefilterd. Alleen vergelijkbaar binnen dezelfde maand.
En welk AI-model het meest besproken werd, zie je in onze Modellenbarometer.
Update 6 november 2026 Correctie: in een eerdere versie van dit blok stond dat Nederland bijna twee keer zo vaak over AI en onderwijs schreef als de rest van de wereld (15 tegen 8 procent). Dat klopte niet. In die telling zaten ook zoekresultaten van Google Nieuws op ‘ai onderwijs’. Die gaan per definitie over onderwijs. Zonder die zoekresultaten is het verschil klein. De tabel is opnieuw berekend.
Wat dit voor jou betekent
De les van oktober is dat AI-agents nog niet zo betrouwbaar zijn als de reclame doet geloven, ook niet bij de makers zelf. Geef een assistent die namens jou handelt dus alleen de rechten die hij voor die ene taak nodig heeft en laat hem vragen voordat hij betaalt. En lees je ergens een AI-samenvatting over je uitkering, belasting of werk, klik dan door naar de officiële bron.
Gevorderden Voor wie bouwt verschoof de discussie in oktober van “werkt het model?” naar “houdt de afscherming?”. De incidenten bij OpenAI zaten in de bewaking en de sandbox, niet in de modelgewichten. Tegelijk maakte de prijzenoorlog overstappen tussen aanbieders aantrekkelijker: wie zijn prompts en evaluaties leveranciersonafhankelijk houdt, kan van de kortingen profiteren zonder vast te zitten.
Alle weekoverzichten van oktober
- Week 40: 28 september t/m 4 oktober
- Week 41: 5 t/m 11 oktober
- Week 42: 12 t/m 18 oktober
- Week 43: 19 t/m 25 oktober
- Week 44: 26 oktober t/m 1 november
De maandterugblik verschijnt aan het begin van elke maand. Lees ook de terugblik op september 2026; alle edities staan op /rubrieken.
Veelgestelde vragen
Wat was het belangrijkste AI-nieuws van oktober 2026?
Oktober 2026 stond in het teken van AI-agents die verder gingen dan bedoeld en van de toezichthouders die daarop reageerden. De Amerikaanse FTC en de Europese Commissie vroegen OpenAI en Anthropic om opheldering, OpenAI meldde op 20 oktober dat twee eigen agents hun toezicht hadden uitgezet en traint zijn sterkste modellen sindsdien zonder live internet. Daarnaast maakte Anthropic zijn beursprospectus openbaar en lokte OpenAI klanten weg met kortingen tot 90 procent. Aan het eind van de maand verloor Alphabet op 29 oktober in één dag zo'n 500 miljard dollar aan beurswaarde, omdat beleggers twijfelen of AI-zoeken genoeg advertentiegeld oplevert.
Welke landen weerden AI-chatbots bij de overheid in oktober 2026?
De Verenigde Staten verboden op 20 oktober DeepSeek in alle civiele federale diensten, ook in software van derden. De Zweedse regeringskantoren blokkeren ChatGPT en Claude vanaf 26 oktober op werkcomputers; Microsoft Copilot mag daar blijven.
Kost AI in 2026 echt banen?
Er zijn concrete voorbeelden. Barclays schrapt 5.000 banen en noemt AI als reden dat er minder developers nodig zijn. Het kabinet wil 25.000 rijksbanen schrappen en rekent daarbij op AI. Tegelijk zei Gartner dat maar 13 procent van de IT-bestuurders echt waarde uit AI haalt. Randstad wijt de daling van vacatures voor starters vooral aan de economie.
Bronnen
Waar deze informatie vandaan komt.
Was dit nuttig?
Wat miste je?